Datingfraude: waarom verstandige mensen erin trappen

Omdat er in de eerste weken niets te herkennen valt. Datingfraude begint niet met een verzoek om geld; het begint met iemand die aandachtig luistert, consequent terugschrijft en precies genoeg over zichzelf vertelt. Tegen de tijd dat er om geld wordt gevraagd, is er een relatie waarin dat verzoek logisch klinkt. De vraag “hoe kon je daar intrappen” gaat over het einde en negeert de opbouw, en juist in die opbouw zit het hele mechanisme.

De opbouw is het werk

Wat een oplichter investeert is tijd. Weken, soms maanden, van dagelijks contact zonder dat er iets gevraagd wordt. Dat is geen geduld om het geduld, het is functioneel: het bouwt drie dingen op die later nodig zijn.

Wederkerigheid. Iemand die maandenlang belangstelling toont, bouwt een schuld op die niet in geld is uitgedrukt maar wel zo werkt. Een verzoek om hulp aan iemand die altijd voor jou klaarstond, is moeilijk af te wijzen zonder je ondankbaar te voelen.

Een gedeelde geschiedenis. Na tweehonderd gesprekken is er een verhaal met details, grappen en verwijzingen. Dat verhaal voelt als kennis van de ander. Het is het echter niet: alles erin is aangeleverd door een partij die er belang bij heeft dat jij het gelooft.

Isolatie. Vrijwel altijd blijft de relatie in het begin geheim, met een reden die op dat moment redelijk klinkt: de kinderen hoeven het nog niet te weten, collega’s zouden er iets van vinden, laten we het eerst zelf even hebben. Het effect is dat er niemand meeleest. Dat is het belangrijkste onderdeel van de constructie, en het is het onderdeel dat het slachtoffer zelf heeft geregeld.

Waar het kantelt

Het eerste financiele verzoek is bijna nooit groot en bijna nooit voor de persoon zelf. Het is een vliegticket dat niet lukt, een douanebedrag, een medische rekening voor een familielid, een tijdelijk geblokkeerde rekening. Het bedrag is behapbaar en er zit een belofte van terugbetaling aan vast.

Twee dingen maken dit moment zo moeilijk te weerstaan. Ten eerste kost weigeren op dat punt meer dan betalen: je zet niet alleen een bedrag op het spel maar ook de relatie waar je maanden in hebt gestoken. Ten tweede is de gevraagde handeling klein en de gevraagde overtuiging groot — je hoeft niet te geloven dat de hele relatie echt is, alleen dat dit ene ticket echt is.

Na de eerste betaling verandert de rekensom. Wie eenmaal betaald heeft, heeft er belang bij dat het klopt. Elke volgende weigering is niet alleen een weigering maar ook een toegeven dat de vorige betaling een fout was. Dat is de reden dat de bedragen oplopen in plaats van dat het bij een keer blijft: niet omdat het slachtoffer steeds goedgeloviger wordt, maar omdat de kosten van uitstappen elke keer hoger worden.

Wat de politie adviseert

De politie geeft slachtoffers vier concrete stappen. Maak een afspraak voor aangifte via 0900-8844. Verbreek ieder contact met de fraudeur en blokkeer alle bekende mailadressen. Meld het bij de datingsite, zodat het account gestopt kan worden. En: neem iemand in vertrouwen met wie je goed kunt praten, in het uiterste geval de huisarts.

Die laatste is geen bijzin. Het financiele verlies is bij datingfraude vaak niet het zwaarste. Het zwaarste is dat de relatie waarin iemand maandenlang zichzelf heeft blootgegeven, achteraf een constructie blijkt. Dat is een vorm van verlies waar schaamte overheen ligt, en schaamte houdt mensen weg bij de aangifte — wat de fraudeur beschermt.

Voor de aangifte zelf vraagt de politie om zoveel mogelijk materiaal: contactgegevens van de verdachte, de e-mailcorrespondentie, bewijzen van geldtransfers met rekeningafschriften en transactienummers, en persoonsgegevens waaronder het vermoedelijke land van herkomst. Bewaar dat dus, ook als de eerste neiging is om alles weg te gooien.

Het enige signaal dat vroeg werkt

Achteraf zijn er altijd rode vlaggen. Het profiel dat te goed is, de webcam die nooit werkt, de baan in het buitenland, het verhaal dat licht verschuift. Het probleem is dat die vlaggen pas rood kleuren als je al weet wat er speelt. Tijdens de opbouw zijn het gewoon omstandigheden.

Er is een signaal dat wel vroeg bruikbaar is, en dat gaat niet over de ander maar over de vorm van de relatie: bestaat er iemand die meekijkt? Zolang je het contact voor je omgeving verzwijgt, ben je de enige die het beoordeelt, en jij bent precies degene die er emotioneel in zit. Een relatie die niemand mag weten is geen bewijs van fraude, maar het is wel de voorwaarde waaronder fraude kan slagen.

Dezelfde geleidelijkheid zie je in relaties waar geen geld in omgaat maar wel invloed. Wie de opbouw wil herkennen zonder er eerst in te zitten, vindt in emotionele chantage herkennen en in de negen signalen van manipulatie de losse bouwstenen terug. Ook de thriller Template gaat over de vraag hoeveel van wat je zeker weet is aangereikt door iemand anders.

Kort samengevat

Datingfraude is geen test van je verstand maar van je isolement. Vertel binnen twee weken aan iemand dat er contact is, en laat die persoon meelezen op het moment dat er voor het eerst om geld wordt gevraagd. Niet omdat je jezelf niet vertrouwt, maar omdat de constructie er alleen op gebouwd is dat er verder niemand kijkt.